از علل عمده مرگ‌ومیر مادران می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خون‌ریزی پس از زایمان
• عفونت
• فشارخون بالای حاملگی
• آمبولی ریه

• در کشورهای در حال توسعه، ناهنجاری‌های مادرزادی و کم‌وزنی نوزاد از شایع‌ترین علت‌های مرگ نوزادان هستند.
• میزان مرگ‌ومیر پریناتال، مجموع مرگ‌های جنینی و نوزادی به ازای هر ۱۰۰۰ تولد زنده در طی یک سال است.

• واکنش شایع مادر در سه‌ماهه اول بارداری، دوگانگی (Ambivalence) است که به‌صورت احساس توأم لذت و تنفر نسبت به حاملگی بروز می‌کند.
• در سه‌ماهه اول بارداری مرکز توجه مادر، خود او است؛ در سه‌ماهه دوم مرکز توجه جنین است و در سه‌ماهه سوم توجه مادر به مشکلات حاملگی و درد زایمان معطوف می‌شود.
• نخستین وظیفه پدر در سه‌ماهه اول بارداری، پذیرش حاملگی است.
• بهترین زمان برای آموزش مراقبت‌های قبل و بعد از زایمان، سه‌ماهه سوم است.

مراحل پدرشدن:

1. قبول واقعیت بارداری.
2. آگاهی از بزرگ‌شدن شکم همسر و حرکت‌های جنین.
3. نزدیک‌شدن به دوران درد و آمادگی برای رویارویی با زایمان.
4. درگیرشدن در فرایند زایمان و تولد نوزاد.
5. پذیرش نقش پدری.

مراحل والدی:

1. مرحله پیش‌بینی: نقش‌های پدری و مادری را فراگرفته و احساسات مربوط به دوره حاملگی را تجربه می‌کنند.
2. مرحله ماه عسل: احساس هیجان ناشی از پیوند والدین.
3. مرحله فلات: نقش والدی تکامل می‌یابد و نقش والدین فعال است.
4. مرحله فراغت: نقش والدی پایان می‌یابد که معمولاً با ازدواج فرزندان همراه است.

• مرگ‌ومیر شیرخواران به معنای مرگ پس از روز ۲۸ و قبل از یک‌سالگی است.
• Still Birth به تولد نوزاد مرده یا مرده‌زایی اطلاق می‌شود.

بهترین زمان آگاه‌کردن فرزندان از بارداری مادر:

• کودک ۷ تا ۱۲ ساله: در سه‌ماهه دوم.
• کودک ۵ تا ۷ ساله: در سه‌ماهه سوم.
• کودک زیر ۴ سال: نزدیک زایمان.

• سطح تستوسترون ثابت است و همانند هورمون‌های زنانه به‌صورت چرخشی نیست.
• اولین تغییر خارجی در جنس مؤنث، رشد پستان‌ها یا تلارک است.
• اولین قاعدگی ۲ تا ۲٫۵ سال پس از رشد پستان‌ها و در سن ۱۱ تا ۱۵ سالگی است.
• مونس پوبیس از اعصاب ایلیواینگوینال و ژنیتوفمورال عصب‌گیری کرده و از شریان و ورید شرمگاهی خارجی خون می‌گیرد.

• لب‌های کوچک با اتصال به هم در بالای مقعد، فورشت را تشکیل می‌دهند.
• کلیتوریس ساختاری کوچک و حساس دارد که معادل پنیس در مردان است.
• غدد بارتولن دو عدد و در قسمت خلفی‌تحتانی واژن هستند و هنگام نزدیکی ترشحات لزج و موکوسی تولید می‌کنند.
• غدد اسکین اطراف پیشابراه هستند و باعث تسهیل مقاربت و جلوگیری از ورود میکروارگانیسم‌ها به مجرای ادرار می‌شوند.
• پرده بکارت یا هایمن در باکره‌ها وجود دارد و بعد از نزدیکی یا زایمان، جوانه‌های کنار دهانه واژن کارونکل نام دارند.
• پرینه بین واژن و مقعد قرار دارد و از عصب و شریان پودندال عصب‌گیری و خون‌گیری می‌کند.
• عصب پودندال حاصل یکی‌شدن اعصاب نخاعی خاجی S2، S3 و S4 است.
• بن‌بست‌های محل اتصال واژن به سرویکس، فورنیکس (Fornix) نامیده می‌شوند.
• طول واژن در خلف ۷ تا ۱۰ سانتی‌متر و در قدام ۶ تا ۷ سانتی‌متر است.
• چین‌های مجرای واژن روگا نام دارد و اپی‌تلیوم واژن چندلایه و سنگفرشی است.
• pH واژن قبل از حاملگی ۶ تا ۷ و طی حاملگی ۴ تا ۵ است.
• سه عامل اسیدی‌شدن pH واژن شامل استروژن، گلیکوژن و لاکتوباسیل است.

کورپوس یا جسم رحم دارای سه لایه است:

1. اندومتر: لایه داخلی رحم که در هر قاعدگی ریزش می‌کند و ترشحات قلیایی و موکوسی تولید می‌نماید.
2. میومتر: عضله صاف رحم.
3. پری‌متر: لایه خارجی رحم که جنس آن سروزی است.

• شریان رحمی و تخمدانی خون‌رسانی رحم را برعهده دارند.
• شریان تخمدانی شاخه‌ای از آئورت است.
• تنگ‌ترین قسمت لوله رحم، ایسم یا ایسموس است.

• خارجی‌ترین قسمت لوله رحم، اینفاندیبولوم نام دارد که دارای ریشه‌هایی به نام فیمبریا است.
• قسمت داخلی لوله‌های رحمی از شریان رحمی و قسمت خارجی از شریان تخمدانی و رحمی خون می‌گیرد.
• استروژن از تخمدان‌ها ترشح می‌شود.
• تکامل و آزادشدن تخمک، اوولاسیون نامیده می‌شود.
• لایه تونیکا آلبوژین، خارجی‌ترین لایه تخمدان و دارای نقش حمایتی ـ حفاظتی است.

انواع لگن:

1. لگن ژنیکوئید یا طبیعی زنانه که شکل گرد دارد.
2. لگن آندروئید یا نوع مردانه که تنگه خروجی آن قلبی‌شکل است.
3. لگن آنتروپوئید که قطر قدامی‌خلفی تنگه خروجی بلندتر است.
4. لگن پلاتی‌پلوئید که قطر عرضی آن بلندتر است.

• رباط پهن روی لوله رحم، مزوسالپنکس و رباط پهن روی تخمدان‌ها مزووارین نام دارد.

چرخه تخمدانی شامل سه مرحله است:

1. فولیکولی.
2. تخمک‌گذاری.
3. لوتئال.

مرحله فولیکولی:

1. در چند روز اول هر سیکل جنسی، سطح گنادوتروپین‌ها به‌ویژه FSH در خون افزایش می‌یابد.
2. در روزهای ۶ تا ۱۲ چرخه، فولیکول در اثر FSH رشد می‌کند و پس از یک هفته رشد یکی از فولیکول‌ها سرعت می‌گیرد و بقیه آترزی می‌شوند.
3. فولیکول اولیه رشد کرده و ماده ژلاتینی و شفاف گلیکوپروتئینی زونا پلوسیدا دور آن تشکیل می‌شود و فولیکول ثانویه نام می‌گیرد.
4. در روز ۱۴ چرخه، فولیکول بالغ رسیده و فولیکول گراف نامیده می‌شود.

مرحله تخمک‌گذاری:

1. فولیکول بالغ مقدار زیادی استروژن ترشح می‌کند.
2. افزایش استروژن با فیدبک منفی موجب مهار تولید FSH می‌شود.
3. سپس فیدبک مثبت موجب افزایش LH می‌شود و در روز ۱۴ موج LH تولید می‌گردد.
4. در نتیجه افزایش ناگهانی LH، تخمک‌گذاری انجام می‌شود.

مرحله لوتئال:

1. باقی‌مانده فولیکول به جسم زرد (Corpus luteum) تبدیل می‌شود.
2. جسم لوتئینی رشد کرده و استروژن و پروژسترون، با غلبه پروژسترون، ترشح می‌کند.
3. حداکثر رشد جسم زرد در روز ۲۱ قاعدگی است و در صورت عدم حاملگی تحلیل رفته و تا روز ۲۸ به جسم سفید (Corpus albicans) تبدیل می‌شود.
4. با تحلیل جسم زرد، استروژن و پروژسترون کاهش یافته و قاعدگی رخ می‌دهد.

• خون قاعدگی به دلیل وجود آنزیم‌های پروتئولیتیک موجود در آن لخته نمی‌شود.

تنظیم چرخه:

1. هیپوتالاموس GnRH ترشح می‌کند. GnRH از طریق خون به هیپوفیز رفته و موجب ترشح FSH و LH از هیپوفیز قدامی می‌شود.
2. FSH و LH با اثرگذاری روی تخمدان‌ها موجب تخمک‌گذاری می‌شوند.

• فاصله طبیعی بین دو قاعدگی ۲۸±۷ روز است.
• فاصله بیش از ۳۵ روز الیگومنوره و کمتر از ۲۱ روز پلی‌منوره است.
• قاعدگی بیش از ۷ روز هایپرمنوره و کمتر از ۳ روز هیپومنوره است.
• مقدار خون‌ریزی هر سیکل ۵۰ تا ۸۰ سی‌سی است؛ بیش از ۸۰ سی‌سی منوراژی نام دارد.
• لکه‌بینی بین سیکل قاعدگی متروراژی نام دارد.
• کوتاه و بلندشدن سیکل توسط فاز فولیکولی تعیین می‌شود.
• در مرحله تکثیری، استروژن غالب است و مرحله ترشحی همزمان با فاز لوتئال و تحت تأثیر پروژسترون است.
• ترشحات واژن در فاز استروژنی شفاف و کش‌دار و در فاز پروژسترونی پنیری‌شکل است.

• تلارک (Thelarche) به معنای جوانه‌زدن و آغاز رشد پستان‌ها است.
• آدرنارک یا پوبارک، رشد موها در ناحیه زیربغل و عانه است و در سن ۱۰ تا ۱۱ سالگی و پس از تلارک آغاز می‌شود.
• در اثر افزایش هورمون‌های آدرنال ابتدا موهای پوبیس و حدود دو سال بعد موهای آگزیلا رشد می‌کند.

• دیسمنوره، قاعدگی دردناک است و می‌تواند اولیه یا ثانویه باشد.
• شایع‌ترین علت دیسمنوره ثانویه، اندومتریوز است.
• دیس‌پارونی به معنای مقاربت دردناک است.
• در دیسمنوره اولیه، درد ناشی از انقباض‌های اسپاسمی و ایسکمی رحم است و در نوع ثانویه به علت مشکل لگنی ایجاد می‌شود.
• آمنوره به معنای فقدان یا قطع قاعدگی است.
• عدم آغاز قاعدگی یا خون‌ریزی غیرارادی از رحم تا سن ۱۶ سالگی، آمنوره اولیه نامیده می‌شود.
• آمنوره اولیه می‌تواند در اثر بسته‌بودن کامل پرده بکارت، نقایص آناتومیک، اختلالات متابولیک، غدد درون‌ریز و عوامل فیزیکی رخ دهد.
• سندرم کالمن اختلال ژنتیکی نادری است که نقص ترشح GnRH در آن آمنوره اولیه ایجاد می‌کند.

• از علل آمنوره ثانویه می‌توان به هایپرپرولاکتینمی، نارسایی زودرس تخمدان، هایپو‌استروژنیسم، تخمدان پلی‌کیستیک و سندرم آشرمن اشاره کرد.

• مهم‌ترین نوع اختلالات قاعدگی، متروراژی است.
• خون‌ریزی‌های غیرطبیعی رحم AUB نام دارد.
• خون‌ریزی جزئی ۱ تا ۲ روزه وسط سیکل در برخی زنان، کلاین‌رگل (Kline-Regel) نام دارد.
• کاهش تدریجی عملکرد تخمدان در گذر از باروری به ناباروری، دوره کلیماکتریک نام دارد.
• اولین مشخصه پیش از یائسگی، افزایش FSH در تمام طول سیکل است.
• استروژن غالب دوران بارداری، استرادیول است.
• سلول‌های آسینی پستان شیر ترشح می‌کنند و انقباض سلول‌های میواپی‌تلیال موجب خروج شیر و ورود آن به مجاری لاکتیفروس می‌شود.

• ترشح پرولاکتین و اکسی‌توسین تحت تأثیر مکیدن پستان توسط نوزاد است.
• اکسی‌توسین باعث انقباض عضلات مخاطی ـ دهانی و خروج شیر از آلوئول‌ها می‌شود.
• طی بارداری، استروژن و پروژسترون جفت از ترشح شیر جلوگیری می‌کنند.
• در سیکل قاعدگی، پروژسترون از جسم زرد ترشح می‌شود.
• کورپوس لوتئوم یا جسم زرد، استروژن و پروژسترون ترشح می‌کند.
• هورمون HCG موجب تحریک جسم زرد و ادامه ترشح استروژن و پروژسترون می‌شود.
• افزایش استروژن سبب ایجاد موج LH می‌شود.
• اسیدی‌بودن pH واژن به علت باسیل دودرلاین، گلیکوژن و استروژن است.
• در قاعدگی بدون تخمک‌گذاری، تغییرات اندومتر مربوط به پروژسترون ظاهر نمی‌شود.

• وزیکول سمینال ترشحات شیری غلیظی تولید می‌کند که قسمت اعظم مایع انزال را تشکیل می‌دهد.
• غده پروستات با خنثی‌کردن ترشحات اسیدی مجرای وازودفران و واژن، تحرک اسپرم و طول عمر آن را افزایش می‌دهد.

• در هر انزال حدود ۳۰۰ میلیون اسپرم از بدن مرد خارج می‌شود.
• اسپرم بالغ می‌تواند تا ۵ روز زنده بماند.
• قابلیت باروری تخمک حدود ۱۲ تا ۲۴ ساعت و قابلیت باروری اسپرم ۴۸ تا ۷۲ ساعت است؛ بنابراین بیشترین احتمال باروری سه روز قبل و یک روز بعد از تخمک‌گذاری است.
• لگن کاذب مسئول حفاظت از رحم حین حاملگی است.
• سیاهرگ تخمدان چپ ابتدا به ورید کلیوی چپ و سپس به ورید اجوف تحتانی می‌ریزد؛ سیاهرگ تخمدان راست مستقیماً به ورید اجوف تحتانی می‌ریزد.
• LMP به آخرین قاعدگی مادر اطلاق می‌شود.
• لقاح در یک‌سوم خارجی لوله رحمی انجام می‌شود.
• تقسیم‌شدن سلول تخم و هر سلول حاصل از آن بلاستومر نام دارد.
• لانه‌گزینی یا جایگزینی، ۵ تا ۷ روز پس از لقاح اتفاق می‌افتد.
• سه روز بعد از لقاح، تقسیم سلولی توده ۱۶ سلولی مورولا را ایجاد می‌کند.
• سلول‌های اطراف مورولا به داخل رفته و بلاستوسیست را می‌سازند؛ سلول‌های خارجی تروفوبلاست نام دارند.
• تروفوبلاست، جفت را می‌سازد.

توده سلولی شامل سه لایه است:

• اکتودرم: خارجی‌ترین لایه با منشأ پوست و مو، سیستم عصبی، بخش مرکزی غده آدرنال، قسمت قدامی هیپوفیز و غدد بزاقی جنین.
• مزودرم: لایه میانی با منشأ استخوان‌ها، عضلات، غضروف‌ها، بافت همبند، بافت سروزی، قلب و عروق، کلیه‌ها و بیشتر قسمت‌های دستگاه تناسلی.
• اندودرم: داخلی‌ترین لایه با منشأ دستگاه تنفس، دستگاه گوارش، کبد، سیستم صفراوی، پانکراس، بیضه‌ها و تخمدان‌ها.

• دوره پیش‌رویانی: از آغاز لقاح تا پایان هفته سوم پس از لقاح؛ تخم بارورشده اووم یا زیگوت نامیده می‌شود.
• دوره رویانی: از آغاز هفته چهارم تا پایان هفته هشتم پس از لقاح؛ تخم در این دوره رویان نامیده می‌شود.
• دوره جنینی: از پایان هفته هشتم پس از لقاح یا آغاز هفته نهم تا زمان تولد؛ رویان به جنین تغییر نام می‌دهد.

• در هفته ۲۸ آمنوره، بیضه‌ها در جنین پسر پایین آمده و نزول بیضه‌ها دیده می‌شود.
• ورنیکس کازئوزا، همان چربی‌های روی بدن جنین، در هفته ۲۲ ظاهر می‌شود.

جنین ترم در هفته ۴۰:

• طول حدود ۵۰ سانتی‌متر و وزن حدود ۳۵۰۰ گرم است.
• پوست صورتی‌رنگ است.
• ورنیکس کم است.
• لانوگو کاملاً ناپدید می‌شود.
• استخوان سر سفت شده است.
• چربی زیر پوست زیاد است.

• قبل از برقراری گردش خون رحمی ـ جفتی، کیسه زرده در تغذیه رویان نقش دارد.
• جریان خون رحمی ـ جفتی تقریباً از روز ۱۷ بارداری برقرار می‌شود.

خصوصیات مایع آمنیوتیک:

• pH آن ۷٫۲ است.
• ۹۹ درصد آن آب است.
• تا هفته ۳۸ افزایش یافته و سپس کاهش می‌یابد.
• حجم آن در زمان ترم حدود ۸۰۰ سی‌سی است.

• جفت آکرتا به‌صورت سطحی به میومتر متصل است.
• جفت اینکرتا به‌صورت نسبی به میومتر متصل است.
• جفت پرکرتا از میومتر عبور کرده و به سروزا اتصال دارد.
• روی بند ناف با پرده آمنیون پوشیده شده است.
• بند ناف دو شریان و یک ورید دارد؛ شریان‌ها خون حاوی دی‌اکسیدکربن را از جنین به مادر و ورید خون اکسیژن‌دار را از مادر به جنین منتقل می‌کند.

• ورید نافی (Umbilical Vein) در جنین حاوی خون اکسیژن‌دار است.
• مجرای شریانی (Ductus arteriosus) بین شریان ریوی و آئورت قرار دارد.
• بند ناف از فضای بین کیسه آمنیون و کیسه زرده یا ساقه مزودرمی منشأ می‌گیرد.

بند ناف‌های غیرطبیعی:

• ولامنتوس: بند ناف به‌جای اتصال به مرکز جفت، روی پرده‌های جنینی قرار دارد.
• بتلدور: بند ناف به لبه جفت متصل است.

• سوراخ بیضی بین دهلیز چپ و راست قرار دارد.
• بهترین تشخیص زایمان بریچ، سونوگرافی یا مانور لئوپولد است.
• علت اصلی تولد بریچ، نارس‌بودن جنین است.
• در بریچ، پرولاپس بند ناف شایع است.
• چرخاندن بریچ بعد از هفته ۳۷ انجام می‌شود.

• طناب نافی با لایه ژلاتینی ژل وارتون پوشیده شده که ضدضربه است.
• تروفوبلاست‌ها، سلول‌های خارجی بلاستوسیست هستند.
• تخم در مرحله مورولا وارد رحم می‌شود.
• میزان مایع آمنیوتیک در زمان ترم به‌طور متوسط ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ سی‌سی است.
• در زمان حاملگی به اندومتر رحم دسیدوا (Decidua) گفته می‌شود.
• دسیدوا بین بلاستوسیست و عضله رحم قرار دارد.
• سطح مادری جفت به دسیدوا متصل است و ۱۵ تا ۲۰ لوب به نام کوتیلدون دارد.
• سطح جنینی جفت به بند ناف متصل است.
• پرزهای جفت، کوریون ویلی (Chorion villi) نام دارند.
• قلب پیش‌رویان در ۴ هفتگی شکل می‌گیرد.
• کیسه آمنیوتیک از اکتودرم تشکیل می‌شود.
• دستگاه گوارش و کیسه صفرا از اندودرم منشأ می‌گیرند.
• دستگاه تناسلی خارجی در هفته ۱۶ قابل تشخیص است.