درس عمومی استخدامی

فناوری اطلاعات و مهارت‌های هفت‌گانه

درسنامه جامع ICDL؛ از مبانی رایانه و سخت‌افزار تا شبکه، امنیت و نکات ویندوز

رایانه، نرم‌افزار و سیستم‌عامل

سیستم رایانه‌ای از دو بخش اصلی تشکیل می‌شود: سخت‌افزار یعنی اجزای فیزیکی مانند پردازنده، حافظه، صفحه‌کلید و نمایشگر؛ و نرم‌افزار یعنی برنامه‌ها و دستورهایی که کار سخت‌افزار را هدایت می‌کنند.

سیستم‌عامل
واسط میان کاربر و سخت‌افزار است و اجرای برنامه‌ها، مدیریت فایل‌ها، حافظه، ورودی و خروجی و امنیت را بر عهده دارد؛ مانند Windows، Linux و macOS.
رابط کاربری گرافیکی (GUI)
استفاده از پنجره، منو، دکمه و آیکون برای تعامل ساده‌تر کاربر با سیستم.

دسته‌های نرم‌افزار

نوع کاربرد و نمونه
سیستمی مدیریت و راه‌اندازی رایانه؛ سیستم‌عامل و درایورها
کاربردی انجام کار کاربر؛ Word، مرورگر، Photoshop
برنامه‌نویسی ساخت و اشکال‌زدایی برنامه‌ها؛ ویرایشگر، کامپایلر و Debugger
ابزاری نگهداری و بهینه‌سازی؛ ضدویروس، پشتیبان‌گیری و یکپارچه‌سازی دیسک
بدافزار نرم‌افزار مخرب مانند ویروس، کرم، تروجان و جاسوس‌افزار

چرخه توسعه سیستم

تعریف و تحلیلطراحیپیاده‌سازیآزمون و ارزیابینگهداری

در تحلیل، نیازها مشخص می‌شوند؛ در طراحی معماری و رابط کاربری تعیین می‌شود؛ در پیاده‌سازی کدنویسی انجام می‌گیرد و در آزمون، خطاها شناسایی و رفع می‌شوند.

اجزای سخت‌افزاری رایانه

ورودی

صفحه‌کلید، ماوس، میکروفون، اسکنر، وب‌کم و قلم نوری.

خروجی

نمایشگر، چاپگر، بلندگو، هدفون و ویدئوپروژکتور.

پردازنده (CPU)

اجرای دستورها و پردازش داده‌ها؛ واحد پردازش مرکزی مغز رایانه است.

مادربرد

برد اصلی برای اتصال CPU، RAM، کارت‌ها، درگاه‌ها و قطعات ذخیره‌سازی.

مادربرد، BIOS و درگاه‌ها

سوکت CPU، چیپ‌ست، شکاف‌های RAM و توسعه، درگاه‌های I/O، SATA، کانکتور برق و باتری CMOS از اجزای مهم مادربردند. BIOS/UEFI هنگام روشن‌شدن، سخت‌افزار را بررسی و فرایند راه‌اندازی سیستم‌عامل را آغاز می‌کند.

USBHDMIDisplayPortEthernetSATAPCI Express

حافظه و ذخیره‌سازی

نوع ویژگی
RAM حافظه موقت، سریع و فرّار برای برنامه‌های در حال اجرا
ROM حافظه غیرفرّار و عمدتاً فقط‌خواندنی برای دستورهای پایه
Cache حافظه بسیار سریع نزدیک پردازنده برای داده‌های پرتکرار
HDD ذخیره‌سازی مغناطیسی با قطعات مکانیکی
SSD ذخیره‌سازی الکترونیکی سریع‌تر، کم‌صدا و مقاوم‌تر
Flash/Cloud/NAS حافظه قابل‌حمل، فضای ابری و ذخیره‌ساز متصل به شبکه

واحدها: ۸ بیت = ۱ بایت؛ سپس KB، MB، GB، TB، PB و EB. هر واحد معمولاً ۱۰۲۴ برابر واحد قبلی در نظر گرفته می‌شود.

تجهیزات مهم دیگر

منبع تغذیه (PSU) برق قطعات را فراهم می‌کند. کارت گرافیک (GPU) پردازش تصویر و VRAM نگهداری داده‌های گرافیکی را بر عهده دارد. مودم ارتباط با شبکه را ممکن می‌کند. پلاتر برای چاپ نقشه‌های بزرگ، اسکنر برای دیجیتال‌سازی سند و چاپگر برای خروجی کاغذی به‌کار می‌روند.

شبکه و انواع رایانه

شبکه مجموعه‌ای از رایانه‌ها و تجهیزات متصل است که منابع و اطلاعات را به اشتراک می‌گذارند.

شبکه محدوده
LAN محلی؛ ساختمان یا مجموعه نزدیک
PAN شخصی؛ چند دستگاه نزدیک یک فرد
WAN گسترده؛ شهرها، کشورها و قاره‌ها
Intranet شبکه داخلی و خصوصی سازمان
Extranet دسترسی کنترل‌شده افراد بیرونی به بخشی از شبکه سازمان

اینترنت و وب

اینترنت زیرساخت جهانی اتصال شبکه‌هاست؛ وب یکی از خدمات اینترنت است و صفحات آن با مرورگر و پروتکل‌هایی مانند HTTP/HTTPS مشاهده می‌شوند. موتورهای جست‌وجو مانند Google و Bing اطلاعات وب را نمایه‌سازی می‌کنند.

روش‌های اتصال
Dial-up، ISDN، ADSL/VDSL، کابل، فیبر نوری، ماهواره و شبکه همراه.
کاربردهای IT
ارتباطات، تجارت الکترونیکی، آموزش مجازی، خدمات دولت الکترونیک، سلامت، سرگرمی و مدیریت.

انواع رایانه

ابررایانهرایانه بزرگمینی‌کامپیوترایستگاه کاریرایانه شخصیرایانه آنالوگدیجیتالهیبریدی

رایانه شخصی شامل رومیزی، لپ‌تاپ، تبلت و گوشی هوشمند است. رایانه دیجیتال با داده‌های گسسته و رایانه آنالوگ با کمیت‌های پیوسته کار می‌کند؛ نوع هیبریدی ترکیبی از هر دو است.

امنیت، ایمیل و پشتیبان‌گیری

ایمیل

برای ارسال پیام و پیوست به نشانی الکترونیکی استفاده می‌شود. از گذرواژه قوی، احراز هویت دومرحله‌ای و احتیاط در برابر پیوند و پیوست ناشناس استفاده کنید.

نسخه پشتیبان

نسخه کامل همه داده‌ها را ذخیره می‌کند؛ نسخه افزایشی فقط تغییرات بعد از آخرین پشتیبان را ثبت می‌کند. بهتر است یک نسخه خارج از محل یا در فضای ابری نگهداری شود.

بدافزارها و مقابله با آن‌ها

تهدید شرح
Virus به فایل یا برنامه متصل و با اجرا تکثیر می‌شود
Worm خودکار از طریق شبکه گسترش می‌یابد
Trojan خود را مفید نشان می‌دهد اما عمل مخرب انجام می‌دهد
Spyware اطلاعات و فعالیت کاربر را پنهانی جمع می‌کند
Ransomware داده‌ها را قفل یا رمزگذاری و باج مطالبه می‌کند

راهکارها: ضدویروس معتبر و به‌روز، به‌روزرسانی سیستم‌عامل، فایروال، پشتیبان‌گیری منظم، بازنکردن فایل ناشناس و آموزش کاربر. در آلودگی: ارتباط را قطع، اسکن کامل اجرا، بدافزار را حذف، نرم‌افزارها را به‌روز و گذرواژه‌ها را تغییر دهید.

نکات ویندوز

Win+R: RunCtrl+Shift+Esc: Task ManagerWin+S: SearchWin+Pause: System PropertiesWin+X: Power User MenuWin+E: File Explorer

آزمون درس ICDL

پس از مطالعه درسنامه، برای سنجش یادگیری خود در آزمون زیر شرکت کنید.

آزمون درس ICDL – استخدامی پرستاری

پاسخ های تشریحی بعد از هر سوال نمایش داده می شود.